Układ niniejszej pracy jest funkcją zaproponowanej koncepcji teoretycznej tworzenia regionalnych rynków energii. Na podstawie krajowej i zagranicznej literatury przedmiotu oraz analizy materiałów statystycznych i studiów przypadków przedstawiono uwarunkowania i konsekwencje realizacji idei regionalnych rynków energii w krajowej i międzynarodowej praktyce gospodarczej. W tym celu wykorzystano liczne przykłady międzynarodowej współpracy regionalnej na rynkach energii, poddając analizie ich główne przesłanki i wynikające z nich korzyści ekonomiczne. Dla zobrazowania regionalizacji dokonywanej na poziomie wewnątrzkrajowym posłużono się doświadczeniami Polski w tworzeniu warunków do rozwoju regionalnych rynków energii.

Praca składa się z ośmiu rozdziałów. Pierwszy poświęcono rynkowi energii, traktowanej jako kategoria zarówno fizyczna, jak i ekonomiczna, uwypuklając znaczenie źródeł energii pierwotnej, a także uwarunkowania równowagi na rynku surowców energetycznych, będące funkcją potencjału ekonomicznego i interesów producentów i konsumentów. Przedstawiono w nim także strukturę produkcji i konsumpcji energii elektrycznej oraz perspektywy rynków energii, uwzględniając problem energochłonności gospodarki. Na podstawie literatury przedmiotu dokonano przeglądu definicji pojęć związanych z energetyką i energią oraz rynkiem energii. Wyodrębniono strukturę rynku energii, formy uczestnictwa oraz mechanizmy funkcjonowania. W drugim rozdziale zaprezentowano współczesne procesy kształtowania regionów, opierając się na przyjętej definicji regionu. W tym fragmencie pracy wyodrębniono hierarchiczny charakter regionalizacji w postaci ujęcia międzynarodowego oraz wewnątrzkrajowego, odnosząc go do rynków energii. Rozdział drugi obejmuje również argumentację za zasadnością analizowania rynków energii w międzynarodowym i wewnątrzkrajowym wymiarze regionalnym. W kolejnym rozdziale analizie poddano teoretyczne i praktyczne uwarunkowania i efekty międzynarodowej współpracy w ramach regionalnych rynków energii. Zwrócono przy tym szczególną uwagę na egzogeniczne przesłanki regionalizacji rynków energii i na ich tle wykonano swego rodzaju analizę porównawczą korzyści i zagrożeń wynikających z rozwoju regionalnych rynków energii, których uczestnikami są podmioty reprezentujące rożne państwa. Czwarty rozdział został poświęcony omówieniu europejskiego rynku energii, stanowiącego formę kooperacji regionalnej. Przedstawiono teoretyczne i praktyczne przesłanki powstania wspólnego rynku energii na obszarze Unii Europejskiej, a także otoczenie instytucjonalne i regulacyjne wspierające integrację rynku energii elektrycznej oraz rynku gazu ziemnego. W piątym rozdziale wskazano przykłady kształtowania się rożnych form regionalizacji we współczesnym świecie. Zaprezentowano w nim międzynarodowe alianse strategiczne dokonujące się na rynkach energii, uwypuklając każdorazowo odmienność przesłanek powstania konkretnego porozumienia. Omówiono formy funkcjonujących porozumień regionalnych dotyczących rynków energii ze wskazaniem stopnia ich integracji, kierując się jednak kryterium motywów regionalizacji (a nie kryterium przestrzennym lub historycznym). Rozdział szósty jest swego rodzaju wprowadzeniem do problematyki regionalizacji rynków energii w ujęciu wewnątrzkrajowym. Przedstawiono w nim dynamicznie zmieniającą się w ostatnich latach rolę państwa na rynku energii, w tym argumenty za wspieraniem przez państwo procesów regionalizacji rynków energii, a także wpływ państwa na efektywność ich funkcjonowania. O skuteczności przyjętej koncepcji regionalizacji rynków energii decyduje bowiem ustawodawca, który deleguje część uprawnień państwa w zakresie planowania i zaopatrzenia w energię na niższe szczeble władz samorządowych, którymi w polskich warunkach są gminy. Takie rozwiązanie ma zmniejszyć dystans między planowaniem a realizacją procesu wytwarzania energii, z wyraźnym wykorzystaniem lokalnego potencjału energetycznego. Samostanowienie gmin jest także narzędziem realizacji innych celów, w tym wzrostu efektywności produkcji i przesyłu energii, wzrostu przedsiębiorczości, postępu technologicznego, a w konsekwencji rozwoju lokalnego i regionalnego. W siódmym rozdziale monografii analizie poddano uwarunkowania wewnątrzkrajowej regionalizacji rynków energii, wyodrębniając otoczenie prawnoregulacyjne, efektywność ekonomiczną, stan i perspektywy rozwoju infrastruktury technicznej, a także czynniki ekologiczne. Ostatni rozdział jest próbą oceny potencjalnych konsekwencji regionalizacji rynków energii, która dokonuje się na gruncie krajowym. Podkreślono w nim korzyści płynące z upowszechnienia energetyki rozproszonej i zwiększenia roli lokalnego rynku energii oraz silny związek między intensyfikacją procesu regionalizacji rynków i poprawą bezpieczeństwa energetycznego. Regionalizacja rynków energii to także ważna stymulanta rozwoju regionalnego, czego dowodzą wyniki analiz przeprowadzonych w rozdziale ósmym.

Niniejsza monografia jest próbą zaprezentowania nowego ujęcia procesu dokonującego się na rynkach energii. Przedstawia mechanizmy i prawidłowości tworzenia i rozwoju regionalnych rynków energii, ukazane z perspektywy teoretycznej, które mogą być podstawą praktycznych zastosowań. Ważnym elementem rozważań jest identyfikacja ograniczeń procesu regionalizacji rynków energii. Praca ma tworzyć płaszczyznę do dyskusji i podstawę dla działań zmierzających do doskonalenia instrumentarium redukcji barier utrudniających rozwój energetyki w wymiarze regionalnym.

 Pobierz spis treści     Poleć znajomemu     Drukuj