FRAGMENT

Publikacja ta powstała w ramach prac nad projektem badawczym MNiSW
nr N527 0669 33 pt. Ocena wskaźnika terenów biologicznie czynnych jako standardu kształtowania struktury przestrzennej terenów mieszkaniowych. Autorzy projektu uznali, że za terminem „tereny biologicznie czynne” kryje się złożona problematyka.
Nie wystarczy zatem ustalić pożądanej, przyrodniczo uzasadnionej wielkości
powierzchni terenów biologicznie czynnych – co było jednym z zasadniczych celów projektu, ale potrzebne jest także szersze spojrzenie na to, jakie problemy wiążą się z kształtowaniem tej przestrzeni. Efektem tego jest właśnie prezentowana publikacja.
Sądzimy, że zainteresuje ona zarówno profesjonalistów, a zwłaszcza architektów, urbanistów, architektów krajobrazu, jak i studentów.
W Polsce w dużych miastach ludzie mieszkają przede wszystkim w osiedlach – starych, głównie spółdzielczych, wybudowanych jeszcze w XX wieku, i nowych, głównie „deweloperskich”, wybudowanych na przełomie XX i XXI wieku i w ostatnich latach.
Kwestia przyszłości, potrzeby i kierunków przekształceń „starych” osiedli mieszkaniowych była już wielokrotnie rozpatrywana. Poruszano ją pod kątem ekonomicznym, społecznym i technicznym. Jednak w prowadzonych rozważaniach i dyskusjach zdecydowanie mniej uwagi poświęcano przebudowie i podniesieniu jakości wnętrz osiedlowych.
Podobnie niewiele uwagi poświęca się wnętrzom (dziedzińcom) „nowych” osiedli. Tu jedną z przyczyn może być ich znikoma powierzchnia, chętnie sprowadzana do 25% powierzchni biologicznie czynnej (granica ustalona Rozporządzeniem MI [2002]). „Stare”, często zdewastowane i źle zagospodarowane, oraz „nowe”, niezbyt rozległe, przeinwestowane
wnętrza nie spełniają dwóch ważnych, przypisanych im ról – społecznej
i przyrodniczej. Zmiana tej sytuacji i przekształcenie istniejących podwórek lub terenów niczyich w kipiące życiem salony osiedlowe tylko pozornie wydaje się sprawą prostą.
Nie sprawdzą się tu gotowe recepty, bo przygotowanie wnętrza osiedlowego do skutecznego pełnienia dwóch wspomnianych wyżej funkcji – przyrodniczej i społecznej, wymaga nie tylko rozwiązań innowacyjnych, ale także indywidualnego podejścia do każdego obiektu.
Przygotowana publikacja, której autorami są przede wszystkim architekci i architekci krajobrazu, dostarcza przesłanek do zastanowienia się nad następującymi problemami:
- jaką formę „nowych” osiedli uznać należy za pożądaną i jakimi szczególnymi cechami charakteryzują się rozwiązania wnętrz osiedlowych uznane w Europie za wzorcowe?
- jak przekształcić przestrzenie niczyje „starych” osiedli i sprawić, by zaczęły skutecznie funkcjonować w strukturze przestrzennej, społecznej i przyrodniczej współczesnego miasta?
W publikacji użyto różnych pojęć, określających zasadniczy przedmiot rozważań, a mianowicie – przestrzeni między blokami i wokół bloków. Pojawiają się zatem takie terminy, jak: zieleń osiedlowa, zieleń przydomowa, tereny wypoczynkowe, wnętrze wypoczynkowe, podwórze, ogród osiedlowy, przestrzeń sąsiedzka i wiele innych.
Różnorodność ta wynika ze sposobu oglądu przestrzeni przez poszczególnych autorów, ich zainteresowań i poglądów. Wynika także z niekonsekwencji w posługiwaniu się poszczególnymi terminami w przepisach prawnych [Giedych i Szumański 2004].
Z formalnego punktu widzenia przestrzeń, którą zajmują się autorzy tej książki, zdefiniowana jest jako „tereny zieleni towarzyszące zabudowie mieszkaniowej”. Tak też jest ona definiowana w większości opracowanych dotychczas w Polsce klasyfikacjach terenów zieleni, zestawionych w pracy Szumańskiego [2005]. Interesujące jest to, że w niektórych klasyfikacjach termin ten nie pojawia się zupełnie.
Autorzy poszczególnych rozdziałów, nadając „terenom zieleni towarzyszącej zabudowie osiedlowej” różne specyficzne określenia, chcieli wskazać na różne problemy związane z zagospodarowywaniem i użytkowaniem tych terenów. Stosownie do zasadniczej idei tej publikacji eksponowali zwłaszcza ich funkcje przyrodnicze i społeczne.
Jednak pojawiało się także szersze tło, dające przesłanki do zastanowienia się nad różnymi uwarunkowaniami powstawania nowych i przekształcania istniejących osiedli mieszkaniowych oraz ich konsekwencji dla zagospodarowania przestrzeni tych osiedli.